Be Afraid, Be Very Afraid: de nobele kunst van angst
Het was mijn eerste larp als speler. Het was laat op de avond, ik stond in een donker bos en de kaars in mijn handen begon langzaam op te raken. Ik moest nog één test doorstaan en ik wist niet wat me zou gebeuren als ik zou falen… Mijn hart klopte zo luid dat ik dacht dat iedereen het kon horen en opeens wist ik: dit gevoel, dit blijf ik de rest van mijn leven najagen.
Inmiddels zijn we 20 jaar verder en het werd hoog tijd om mijn ervaringen eens op papier te zetten, want een ding is zeker: horror in larp is niet altijd makkelijk! Het begint al bij de theorie…
Waar hebben we het eigenlijk over als we praten over horror, over bang zijn?
Angst is een ‘core’ emotie, die zelfs in reptielen al voorkomt. Het is ons oerbrein wat ons vertelt dat iets gevaarlijk is en het triggert de waarschijnlijk wel bekende ‘fight or flight reactie’. Horror maakt gebruik van deze oer-emotie en het is daarom als het lukt ook zo’n sterke larp-ervaring.
Horror verhalen worden al opgeschreven zolang als we kunnen schrijven. Zowel de Bijbel, als het Mesopotamische Epos van Gilgamesh hebben horror-elementen. In modernere fictie zijn natuurlijk de gotische horror verhalen zoals Frankenstein en Dracula wereldberoemd, maar ook clowns zoals Pennywise uit It achtervolgen ons in onze hedendaagse nachtmerries.

Anticipatie of realisatie
Het verschil tussen de termen horror en terror is belangrijk als je praat over larps waarin spelers bang gaan zijn.
Zodra je vermoed dat er iets is om bang voor te zijn, noemen we het terror. Je kent het wel: Het onbekende geluid in het donkere bos, het kind wat praat met iets wat je niet ziet, het gevoel van dat je achtervolgd wordt door iets waarvan je niet wilt dat het je vindt… Je hartslag gaat omhoog en je bereidt je voor op reageren op een dreiging. Maar wat die dreiging precies is, dat is nog niet helemaal duidelijk. Je hebt vaak geen controle of overzicht over de situatie. Dat wordt pas duidelijk tijdens een moment van horror: de schok of afschuw, de realisatie. Vaak het hoogtepunt van je angst, en daarmee van de larp.
In larps en andere vormen van fictie is er vaak geen weg terug van horror naar terror. Als je eenmaal weet wat er dreigt in het bos, is het moeilijk terug te keren naar die anticipatie, de terror die je voelde toen je het nog niet gezien had. Zelfs als de acute dreiging verdwijnt, wordt je angst verminderd door de verklaring.
Bij een long-form horror larp is het dus vaak terror waar design zich in eerste instantie op zal richten. Het is makkelijker om een langdurig gevoel van terror te creeeren. Bovendien is het nagenoeg onmogelijk om horror, voor een langere tijd bevredigend vast te houden of terug te laten keren.
Zelfs als een horror scene afloopt zonder dat de oorzaak van je angst wordt opgelost, dan is er alsnog iets verandert. Stel dat het monster weer terug in het bos verdwijnt, maar nog niet is verslagen, dan heb je nog steeds een reden om bang te zijn. Maar die angst is lastig weer terug te brengen tot het niveau van ‘echte’ terror of horror. De anticipatie is weg en je hebt een deel van de controle terug gekregen doordat het onbekende nu verklaarbaar is.
Genoeg theorie. Hoe werkt het in de praktijk?
Bang zijn in veiligheid
Bij larp, waar we er alles aan doen om mensen zich OC veilig te laten voelen, klinkt bang willen zijn misschien contra-intuïtief. Bang zijn is een van de meest kwetsbare emoties die mensen ervaren. Ironisch genoeg, om je onveilig te kunnen voelen in een larp, is OC veiligheid juist noodzakelijk. In een OC onveilige situatie bestaat er een groot risico dat spelers bewust of onbewust horror uit de weg proberen te gaan. Alleen als je je echt veilig voelt, is het mogelijk om toe te geven aan zo’n diepe emotie.
Er komen een hoop hormonen kijken bij bang zijn, die bleed kunnen veroorzaken die maken dat niet alleen tijdens de larp, maar ook achteraf een goede veilige sfeer nodig maken.
Moderne mensen zijn bovendien niet zo vertrouwd met angst in hun dagelijks leven. Dit maakt dat angst niet iets is wat mensen uit zichzelf zullen ervaren, zelfs tijdens een horror-larp. Deelnemers hebben hulp nodig om hun angst te vinden. Zelfs voor mij is het na 20 jaar nog steeds niet vanzelfsprekend dat het me lukt bang te zijn op een larp.
Samen sta je sterker
Een makkelijk hulpmiddel zijn je medespelers: Angst is besmettelijk, letterlijk. Als je ziet dat mensen om je heen ergens bang voor zijn, wordt je zelf ook sneller bang. Daarom is het behulpzaam om meer mensen te betrekken in een horror scène, zelfs al gaat het om de horror van wat er in je eigen hoofd gebeurd.
Het is natuurlijk ook valide om in je eentje bang in een hoekje te zitten. Zeker als andere mensen je kunnen zien, kan dit ook hun ongemakkelijk maken juist doordat het zo’n sterk beeld is. Het kan zelfs terror verhogen doordat mensen misschien niet zo snel snappen wát er mis is, alleen dát er iets mis is.
Een andere menselijke reactie is om de spanning van angst te relativeren. Bijvoorbeeld door een slecht grapje, een OC verklaring of gewoon botweg te negeren dat iemand IC bang is. Het grote monster is tenslotte vaak gewoon een NPC in een mantel. Als het je niet lukt om mee te gaan in angst terwijl de scène daar wel om vraagt, is het meestal gewoon het beste om de scène te verlaten.
Pacing
Iets waar spelleiders, maar zeker ook spelers rekening mee moeten houden is pacing: hoe het tempo van de gebeurtenissen op de larp verloopt. Pacing is een van de belangrijkste ingredienten voor geslaagde horror op een larp.
Begin met kleine dingen om de terror op te schroeven, voordat je de grote horror klapper uitdeelt. Dit vult natuurlijk tijd, maakt ook de rest van de larp interessant, en maakt bovendien dat het horror-moment veel meer kracht krijgt, doordat spelers er lang naar op hebben kunnen bouwen. Spelers hebben tijd nodig om langzaam dat ongemakkelijke gevoel eigen te maken, als een kikker in kokend water. Als mensen eindelijk realiseren wat de dreiging is, is het te laat om er nog iets tegen te kunnen doen. Dit maakt ook dat het lastiger wordt om met onze moderne, rationele blik de horror te relativeren of weg te lachen.
Zorg dat je de horror-peak van een evenement goed timed. Onderschat niet hoe vermoeiend het is om bang te zijn! Na een tijdje raken de meeste mensen afgestompt of gewoonweg te moe om er goed mee te kunnen spelen. Als speler kan je ervoor kiezen om een tijdje te rusten als je weet dat er nog een grote klapper aankomt, zodat je mentaal fit genoeg bent om de horror aan te kunnen en goed uit te kunnen spelen.
Komen er meerdere horror-pieken tijdens een evenement? Zorg dan voor momenten van pressure en release. Regel dat er manieren zijn om de druk van het bang zijn te ontladen op passende momenten, zodat de horror daarna nog harder binnen kan komen.
Zorg dat er een OC ruimte is waar mensen zich terug kunnen trekken. Door de intensiteit van dit type spel is het als speler extra belangrijk om goed voor jezelf te kunnen zorgen.
Een langzamere pacing van de horror maakt ook dat mensen niet voluit in OC fight or flight belanden en daarmee onveilige situaties voor hunzelf of anderen veroorzaken. Iets waar iedereen verantwoordelijkheid voor heeft om te voorkomen. Hoe jammer ook, schroom niet om een horror scene te onderbreken of weg te lopen als het ook OC zo intensief is dat het niet meer veilig is!
Mijn Drie Beste Praktische Tips Voor Spelers
- Durf domme beslissingen te nemen. Horror werkt alleen als mensen het laten gebeuren. Probeer de enge dingen niet weg te stoppen, maar juist te benadrukken.
- Wees onvoorspelbaar. Laat je karakter uit angst of waanzin dingen doen, die hun anders nooit zou doen.
- Groter is niet altijd beter. Huilen, schreeuwen, rennen kunnen passende reacties zijn op horror, maar bevriezen, bibberen, smeken, mompelen kunnen net zulke impactvolle reacties zijn.
Mijn Drie Beste Praktische Tips Voor Schrijvers
- Geef spelers een reden om met datgene waar ze bang voor zijn te moeten interageren in plaats van te verstoppen of te negeren.
- Laat speler oefenen in bang zijn door middel van een kleine workshop voordat het spel begint. Geef een groepje spelers een prompt en laat ze daar gedurende vijf minuten steeds banger voor worden.
- Beroof spelers van een zintuig, bijvoorbeeld door een scène op te zetten in een blackbox. Of betrek juist zintuigen die normaal anders niet zo belangrijk zijn op een larp door bijvoorbeeld het horror-element een bepaalde geur toe te kennen.

Tot slot
Een onverwachte conclusie maar… ook na afloop van de larp ben je nog niet klaar met horror. Wat ik hierboven ook allemaal schreef – De grootste vijand van horror is niet onveiligheid, maar rationaliteit. Verklaar nooit hoe de horror in elkaar stak, zoals een grote goochelaar nooit zijn trucs verklapt. Laat het voortduren, laat het ongemakkelijk zijn en laat de behoefte aan een veilig, gelukkig einde varen. Laat het beklemmende voortduren… Zodat we ook na het evenement met rillingen terugdenken.
I do wish we could chat longer but I’m having an old friend for dinner…